bash

GNU Bash to domyślna powłoka w typowych Linuksach. Oczywiście działa też pod innymi Uniksami. Wywodzi się ze starego dobrego sh (Bourne Shell), ale jest znacznie bardziej funkcjonalna, przez to też dość duża.

Tryby pracy

Bash może pracować w dwóch podstawowych trybach: jako zwykła powłoka (interaktywna bądź w funkcji interpretera skryptów) albo jako tzw. login shell, czyli powłoka uruchamiana automatycznie przez system po zalogowaniu się użytkownika, ewentualnie gdy bash zostanie uruchomiony z opcją -login.

Konfiguracja

Bash posiada szereg plików konfiguracyjnych, z których większość to skrypty shellowe.

Globalne pliki konfiguracyjne

Globalne pliki konfiguracyjne są wspólne dla wszystkich użytkowników. Zwykle są one umieszczane w katalogu /etc.

• /etc/profile
• /etc/bash.logout
• /etc/bash.bashrc

Wszystkie te pliki to skryptu basha.

Pliki konfiguracyjne dla poszczególnych użytkowników

Oddzielny zestaw plików konfiguracyjnych dla każdego użytkownika. Znajdują się one w katalogach domowych poszczególnych użytkowników.

• ~/.bash_profile
• ~/.bash_login
• ~/.profile
• ~/.bash_logout
• ~/.inputrc

Wszystkie te pliki z wyjątkiem ~/.inputrc to skrypty basha.

Kolejność wczytywania plików

Jeśli bash pracuje jako interaktywny login shell, najpierw wczytuje i wykonuje polecenia z pliku /etc/profile. Następnie sprawdza, czy któryś z poniższych plików istnieje w katalogu domowym użytkownika:

• ~/.bash_profile
• ~/.bash_login
• ~/.profile

Pierwszy napotkany plik jest wykonywany, pozostałe nie, nawet jeśli istnieją. Natomiast przed zakończeniem wykonywany jest plik ~/.bash_logout.

Gdy bash nie jest login shellem, ale pracuje w trybie interaktywnym, to wykonywane są następujące pliki:

• /etc/bash.bashrc
• ~/.bashrc

Gdy bash jest startowany w trybie interaktywnym wczytywany jest także plik konfiguracyjny biblioteki readline - ~/.inputrc.

Często włącza się plik ~/.bashrc do pliku ~/.bash_profile (albo ~/.bash_login, albo ~/.profile) po to, żeby był on wykonywany przy starcie basha niezależnie do tego, czy pracuje on w trybie login shell, czy nie.

Historia

Bash przechowuje historię wprowadzanych poleceń. Dzięki temu można powtórzyć któreś z poprzednich bez konieczności jego ponownego wpisywania. Historia przed zakończeniem procesu basha jest zapisywana w pliku ~/.bash_history. Przy ponownym uruchomieniu bash odczytuje historię z tego pliku.

Następujące polecenia pozwalają wpłynąć na sposób obsługi historii poleceń.

HISTFILESIZE=liczba

W pliku z historią będzie przechowywane nie więcej niż liczba wierszy.

HISTSIZE=liczba

Podczas pracy bash będzie pamiętać nie więcej niż liczba ostatnich poleceń.

HISTCONTROL=ignorespace|ignoredups|ignoreboth

Przypisanie jednej z wymianionych wartości zmiennej HISTCONTROL powoduje, że bash nie będzie zapamiętywał w historii niektórych poleceń:

• ignorespace - ignorowane będą wprawadzone polecenia rozpoczynające się od spacji
• ignoredups - ignorowane będą polecenia identyczne z ostatnio zapamiętanym
• ignoreboth - ignorowane są zarówno powtarzające się, jak i rozpoczynające się od spacji polecenia.

shopt -s histappend

Właczenie opcji histappend spowoduje, że bash przy wychodzeniu dołączy historię poleceń na koniec pliku ~/.bash_history. Bez tej opcji dotychczasowa zawartość pliku zostanie nadpisane. Na ogół uruchamiamy więcej niż jedną sesję powłoki równocześnie, więc warto włączyć tę opcję.

Klawisze edycyjne

Wykaz podstawowych klawiszy edycyjnych przy domyślnej konfiguracji.

klawisz	znaczenie
ctrl-b	przesuń kursor o jeden znak w lewo (backward)
ctrl-f	przesuń kursor o jeden znak w prawo (forward)
ctrl-a	przenieś kursor na początek wiersza
ctrl-e	przenieś kursor na koniec wiersza (end)
ctrl-t	zamień miejscami znak pod kursorem i poprzedni
ctrl-d	usuń znak pod kursorem
ctrl-h	usuń znak na lewo od kursora
ctrl-w	usuń słowo na lewo od kursora
ctrl-k	usuń znaki od kursora do końca wiersza
ctrl-u	usuń znaki od początku wiersza do kursora
ctrl-p	poprzedni wiersz (previous)
ctrl-n	następny wiersz (next)
ctrl-r	wyszukiwanie w historii wstecz (reverse search)
ctrl-s	wyszukiwanie w historii w przód (search)

Wykrywanie trybu interaktywnego

Czasami zachodzi potrzeba rozróżnienia, czy bash działa w trybie interaktywnym, czy nie. Ważne jest, by skrypty startowe powłoki nie wypisywały żadnych komunikatów, jeśli nie działa ona w trybie interaktywnym. Niezastosowanie się do tego może, w szczególności, uniemożliwić poprawne działanie polecenia scp – programu do kopiowania plików z i do zdalnych systemów, wchodzącego w skład SSH.

Testem na pracę w trybie interaktywnym może być obecność zmiennej PS1, czyli prompt basha. Często jednak użytkownicy w swoich skryptach startowych bezwarunkowo przypisują coś tej zmiennej. Lepiej więc sprawdzić specjalną zmienną z flagami basha: $-. Jeśli wartość tej zmiennej zawiera literę i to znaczy, że działamy w trybie interaktywnym. Sprawdzić to można na przykład tak:

test "${-#*i}" = "$-" || echo tryb interaktwyny

Programmable completion

Taki dziwaczny ficzer dodano parę lat temu do basha: gdy naciskasz tab żeby skompletować polecenie, ścieżkę czy cokolwiek, może zostać wywołana cała kaskada skryptów i filtrów, które będą mogły zrobić różne cuda. Przerost formy nad treścią, moim skromnym zdaniem, bardziej mi to przeszkadza, niż pomaga.

Otóż uwzględniono szereg programów i poleceń i zaprogramowano tak, by klawisz tab rozwijał tylko ścieżki do odpowiednich plików. Na przykład wpisanie tar xzvf i naciśnięcie tab zaproponuje pliki kończące się na .gz, ale pominie te kończące się na .bz2. Z pozoru fajne i pożyteczne, ale tak naprawdę to głupie, zawężające podejście. Przykład: xine obsługuje format flv, ale tego nie uwzględniono, więc bash nie uzupełnia mi ścieżek do plików .flv.

Drugi przykład. Często kompilując pakiety źródłowe korzystałem z taba, żeby uzupełnić ścieżki, np wpisując: ./configure --prefix=/usr/local/opt/x (tab). Ale z tym programmagble completion to nie działa! Nie uwzględniono, że ścieżka może być podana bezpośrednio po znaku "=". Podobnie z poleceniem: make install DESTDIR=/usr/local/stow/x (tab).

Tak więc jak dla mnie ten cały ficzer przynosi więcej szkody niż pożytku. Dlatego go wyłączam. A jak to zrobić? Całe to badziewie jest w pliku /etc/bash_completion, więc jego usunięcie byłoby radykalnym rozwiązaniem problemu. Mniej drastyczne jest przeedytowanie swojego ~/.bashrc i wywalenie instrukcji wczytującej /etc/bash_completion. Natomiast żeby to wyłączyć w bieżącym shellu należy użyć polecenia complete -r.

Tablice asocjacyjne

Dopiero niedawno odkryłem, że prócz zwykłych tablic indeksowanych liczbami, bash obsługuje także tablice asocjacyjne, indeksowane stringami. W przeciwieństwie do tych pierwszych konieczne jest ich zadeklarowanie, np.

declare -A mapa

Następnie można używać ich analogicznie, jak zwykłych, indeksowanych tablic (jednak z tą różnicą, że napisy znakowe w nawiasach nie są interpretowane jak nazwy zmiennych, z których pobiera się wartość indeksu):

$ mapa[czarna]=polewka
$ mapa[czerwony]=pazdziernik
$ echo "rozmiar mapy: ${#mapa[@]}"
rozmiar mapy: 2
$ kolor=czarna
$ echo "mapa[kolor]: ${mapa[kolor]}"
mapa[kolor]:
$ echo "mapa[$kolor]:${mapa[$kolor]}"
mapa[czarna]:polewka

Listę kluczy (czy też indeksów w przypadku tablicy indeksowanej) można uzyskać specjalnym podstawieniem "${!nazwa[@]}". Na przykład:

 $ echo "dostępne kolory: ${!mapa[@]}"
 dostępne kolory: czarna czerwony

Tablice asocjacyjne pojawiły się w wersji 4.0 basha.

Zobacz też

• Strona projektu Bash
• Podręcznik Basha
• Bash w Wikipedii